Het Groepsgeweten De ongeschreven wetten

Het groepsgeweten: de ongeschreven wetten

Je kan dit het best voorstellen als het collectief onbewuste: De gedeelde overtuigingen en onbewuste regels binnen een groep. Ieder lid voelt het aan en past zich eraan aan. Deze ongeschreven regels bepalen vaak ongemerkt ons gedrag en de dynamiek binnen teams.

Denk terug aan je kindertijd, toen je bij een klasgenootje ging spelen. De sfeer en onuitgesproken wetten waren anders dan thuis. “Hier mag alles” of “Hier moet ik heel stil zijn”. Dit geldt ook voor werkomgevingen. Misschien heb je het wel eens gemerkt in je MT: “Hier betekent één keer nee, dat we het er niet meer over mogen hebben.”

Hoewel het groepsgeweten stabiliteit biedt, kan het ook groei en een gezonde werkomgeving belemmeren.

Voorbeelden belemmerend groepsgeweten

1. “Een voorstel om iets procesmatig te verbeteren moet je eerst heel goed afstemmen”
Voorstellen voor verbetering worden genegeerd omdat “we het altijd zo gedaan hebben.”
Effect: De organisatie verliest haar competitiviteit, marktpositie en trekt geen nieuw talent aan.

2. “Als er een vacature ontstaat kijken we alleen naar mensen die bij ons passen”
Het MT bestaat uitsluitend uit mensen met dezelfde achtergrond.
Effect: Een eenzijdige visie domineert, wat leidt tot een gebrek aan creatieve oplossingen en een inclusieve werkcultuur.

3. “Medewerkers mogen niet zelf initiatief nemen om iets anders te proberen”
Of projecten die falen worden niet geëvalueerd uit angst voor kritiek.
Effect: Problemen blijven onopgelost, fouten worden herhaald en er ontstaat een cultuur van angst om te falen.

4. “We doen hier niet mee met technologische hypes”
Nieuwe technologieën en werkmethoden worden afgewezen.
Effect: Innovatie wordt geremd, concurrentievoordeel gaat verloren en de organisatie stagneert.

Herken jij dit? Hoe kan jij hier iets in betekenen?

Verandering is spannend. Vind je het spannend om deze zaken aan te kaarten? Begrijpelijk. Het kan veel oorzaken hebben. Hierbij enkele veelvoorkomende.

Je eigen familiegeweten
Het kan maar zo zijn dat in jouw eigen groepsgeweten van thuis geen ruimte is of was om problemen op tafel te leggen. Misschien heb jij wel van je ouders geleerd dat je de lieve vrede moet bewaren en geen conflict op moet zoeken. Heb je wel eens het gevoel gehad dat je met je vuist op tafel wilt slaan, maar dit niet deed? Dat kan heel goed schuren met wat je echt wilt, maar toch ben je je hieraan gaan houden. Dan wordt het tijd om bewust te zijn dat je dan misschien wel in je kind-ego zit.

Ego’s
Deze zitten in ons allemaal. Ons kind-ego, onze ouder-ego en ons volwassen-ego. Je kind-ego past zich snel aan aan de cultuur die heerst. Het kan ook rebelleren. Ben je stiekem wel eens gaan saboteren of roddelen? Allebei niet echt in verbinding met jou als volwassen mens en professional die je nu bent. Je interne ouder-ego zegt tegen jou: Geen ruzie maken met de baas. Wees blij met wat je hebt. Al die boodschappen die je ooit zomaar voor waar hebt aangenomen. En dan is er nog je volwassen ego. Die kan reageren in het nu. Deze is wat kwetsbaarder. Het betekent dat je jezelf serieus neemt. Dat je kleur bekent en komt met alles wat je hebt. ”Hier sta ik voor”. Komen en durven zeggen wat je echt vindt, volledig kwetsbaar en in verbinding, dat gebeurt niet zo veel. Voor veel mensen klinkt dit soft (ook groepsgeweten!!).

Veel mannelijke energie (animus), weinig vrouwelijke (anima)
Vaak (ook groepsgeweten) is er vooral goedkeuring op de mannelijke kenmerken, de animus (Carl Jung). Kenmerken als daadkrachtig, voorwaarts, doen, doorpakken worden hier aan toe geschreven. Contact met het vrouwelijke (anima) krijgt helaas veel minder goedkeuring. Het vrouwelijke heeft kenmerken als bedding geven, creativiteit en luisteren naar je emoties.

Maar hoe moet het dan?
Carl Jung, leerling van Freud en grondlegger van de analytische psychologie zou je zien willen staan met één been in het mannelijke, het voorwaartse en daadkrachtige. En met één been in je vrouwelijke energie, het zorgzame, met alle emoties en zorg voor de groep. Een geslaagd huwelijk.

Denk eens aan de ‘I have a dream’-toespraak van Martin Luther King. En denk dan eens aan de twee benen waarover je net las. Het was zo goed omdat hij met zijn benen in beide stond. Alleen in het mannelijke werd het een soort powerpoint-presentatie met bulletpoints en doelen. Alleen in het vrouwelijke had hij veel aandacht voor het onrecht en de pijn die de mensen voelden, maar miste de inspiratie.

Ging dit in tegen het groepsgeweten? You bet. Sloeg het aan. Idem dito. Een rasechte pionier.

Groei door verandering

Door het groepsgeweten te identificeren en bespreekbaar te maken, kan een team groeien en veel effectiever samenwerken. In het groepsgeweten is vaak weinig ruimte voor verandering. Reflectie op je eigen aandeel en verandering zijn confronterend. Ons brein houdt niet van verandering en dat maakt pionieren uitdagend. Maar pioniers beschikken over zelfkennis en vastberadenheid. Ze krijgen vaak het etiket van rebel opgeplakt. Hun ideeën stuiten op weerstand, maar hun innerlijke vuur, missie en verlangen naar verandering drijven hen voort.

Wanneer je iets inbrengt wat tegen het groepsgeweten ingaat, bevind je je op een kwetsbare positie. Ons grootste streven is erbij horen. Zonder de groep of de stam waren we immers ten dode opgeschreven. Systemisch gezien is het begrijpelijk dat je je iets kleiner maakt. Daarom wordt er voor grote veranderingen vaak een externe, interim-bestuurder aangesteld. Maar duurzame verandering begint bij pionierschap binnen de eigen organisatie.

Pionieren dus. Spannend? Zeker. Maar ook heel erg nodig. Pionieren hoeft niet groots en meeslepend te zijn zoals bij Martin Luther King, Columbus die de oceaan oversteekt of Mandela die 27 jaar gevangen zat. Het gaat om de kleine dingen die jij kan doen. It’s all in the details.

Het begint bij jezelf

• Het benoemen van de roze olifant in de kamer
• Niet langer vanuit je rebelse kind, maar in verbinding met je volwassen zelf.
• Kleur bekennen en dus met de billen bloot; benoem wat je voelt of ervaart.
• Jezelf serieus nemen en de eerste stappen zetten op een hobbelig pad.
• En hoewel het oude vertrouwde, daar waar je geen weerstand vanuit de groep krijgt, vaak aan je trekt, vaar je nu tegen de stroom in. Met vuur en gedreven door de wetenschap dat het anders kan en anders moet.

Met deze blog wil ik leiders inspireren om de rol van pionier te omarmen en de uitdagingen van het groepsgeweten aan te gaan.